Sarajevska regija , Romanija i Podrinje - Zvornik

Indeks članaka

grb Zvornik.svg

Prostor na kome se danas nalazi Zvornik bio je pokriven ljudskim nastambama još od davnih vremena. O tome svjedoče i razni ostaci materijalne kulture. Prirodni i klimatski uslovi pružali su brojne pogodnosti za život ljudi na ovom prostoru: na jednoj strani otvorena plodna nizija, na drugoj planine bogate šumom, rudom i divljači, a na trećoj bistra i snažna rijeka, bogata ribom i pogodna za plovidbu.

Najstariji poznati stanovnici u zvorničkom kraju, prema istorijskim izvorima, bili su Skordisci, narod keltskog porijekla. Početkom prvog vijeka nove ere Balkansko poluostrvo ušlo je u sastav Rimske imperije, kada je uspostavljena i rimska vlast i na ovim prostorima. Dokazano je da su Skordisci prihvatili rimsku vlast i da su joj kasnije pomagali u gašenju ustanka što su ih vodili Iliri protiv rimskog okupatora. Teritorija Zvornika ležala je u rimsko doba na vrlo važnoj saobraćajnici koja je vezivala rimske rudnike u Srebrenici (Domaviji) sa važnim rimskim centrom Sirmijumom (Sremska Mitrovica) u kome je kovačnica novca, a izvjesno vrijeme i rezidencija careva. Ostaci ove rimske ceste uz Drinu nađeni su sjeverno od Bratunca, zatim kod Voljevice i najzad sjeverno od Zvornika između Branjeva i Šepka u dužini od tri kilometra. Rimski tragovi pokazuju da je kraj oko Zvornika bio gusto naseljen i da je rimskim utvrdama bio dobro zaštićen. Kako ovaj kraj nije dovoljno arheološki obrađen i istražen, nije još moguće odrediti rimski administrativni centar kojem je pripadao Zvornik sa okolinom niti da je na ovom prostoru postojalo naselje.

U doba velike seobe naroda u V i VI vijeku na ovim prostorima izmjenjuju se vlasti Zapadnog i Istočnog Rimskog Carstva. Po svoj prilici, slovenska plemena su došla u ove krajeve u drugoj polovini VI i prvoj polovini VII vijeka.

Istorija

Po doseljenju Slovena u ove krajeve ovde se izmjenjuju slovenski, franački,vizantijski i mađarki gospodari. Godine 1153. ove krajeve zauzimaju Mađari u borbi protiv Vizantije i drže ih sa prekidima sve do turskog doba. U međuvremenu spominju se vladari ovih krajeva Radoslav Mihajlović, neki Henrik, srpski kralj Dragutin, Đubašići, Stevan Kotromanić, kralj Tvrtko I, despot Đurađ Branković. Od 1389. godine zna se za porodicu Zlatonosovića, koja se često pominje u vezi sa Zvornikom, te se može sa dosta sigurnosti pretpostaviti da su oni u to vrijeme bili njegovi gospodari. Od Zlatonosovića pominju se vojvoda Vukmir i knez Vukašin. Za njihova života ovi krajevi često mijenjaju gospodare – Mađarsku, Bosnu, Srbiju. Godine 1432 – 1433. dolazi do sukoba između kralja Tvrtka II i Despota Đurđa. Đurđe potpomognut Zlatonosovićima izvojevao je pobjedu i zauzeo oblast Zlatonosovića od kada se naziva gospodarom Usore i Zvornika. Iz vremena držanja Zvornika od strane Despota Đurđa očuvalo se nekoliko legendi o „prokletoj Jerini“, njegovoj ženi, vizantijskoj princezi, koja nije bila omiljena u narodu, te je u predanju ostala kao zavodnica, ubica i zulumćar. Njoj se čak pripisuje i podizanje starog zvorničkog grada. Priča se da je Jerina gradeći zvornički grad naredila da se kamen za gradnju dovlači čak iz mejdana kod sela Vilčevića u brdu Rudniku (12 kilometara zračne linije od Zvornika) i da se kamen dodavao iz ruke u ruku od mejdana do grada. U sastavu Despotovine Zvornik će ostati do 1458. godine, kada ponovo ulazi u sastav bosanske države. Turci su ga, najvjerovatnije, zauzeli 1460. godine, istovremeno sa Srebrenicom i Usorom.

Zvornik se prvi put pominje u istoriji 1410. godine i to pod imenom Zvonik, a 1519. godine pod sadašnjim nazivom Zvornik. Zvornički stari grad (tvrđava) nastao je znatno ranije, vjerovatno u vrijeme kada se na Drini ustalila granica između Srbije i Bosne, tj. u drugoj polovini XIII ili na početku XIV vijeka. Podignut je na pogodnom mjestu gdje Drina polako izlazi u plodnu ravnicu i gdje su od davnina prolazilii ukrštali se važni putevi, od kojih je posebno važan onaj što je vodio od Dubrovnika i Vrh Bosne (preko Romanije i Drinjače) i dolinom Drine do njenog ušća pa dalje za Sirmijum (Sremsku Mitrovicu).

O davanju imena Zvonik (Zvornik) postoje tri verzije. Po prvoj verziji grad je mogao dobiti ime po nekom usamljenom zvoniku crkve, koja je stajala na mjestu današnjeg gradskog područja Gornjeg grada ili njegovoj blizini. Zvonik je morao biti viđen sa mnogo strana i iz veće daljine, te je tako služio okolnom stanovništvu kao objekat za orjentaciju. Po njemu je mjesto gdje se nalazio dobilo ime Zvonik, pa i grad koji je tu podignut. Kako su u to vrijeme sjeveroistočnu Bosnu držali Mađari (pa i kasnije) predpostavlja se da je crkva sa zvonikom podignuta krajem XII ili početkom XIII vijeka. Pod pritiskom patarena u prvoj polovini XIII vijeka predpostavlja se da je crkva porušena, a njen zvonik ostao da prkosi buri i vjetru i služi okolnom stanovništvu kao putokaz. Svakako je trebalo da prođe nekoliko decenija pa da se mjesto na kome je ostao prozove Zvonikom, a to bi nam poslužilo i kao podatak da pretpostavimo da je stari grad Zvornik podignut krajem XIII ili početkom XIV vijeka.

Po drugoj varijanti koju zastupa dr Desanka Kovačević Kojić grad je ime dobio po zvoniku franjevačkog samostana koji je podignut početkom XV vijeka u Zvorniku na Fetiji. Po trećoj varijanti Zvonik (Zvornik) je dobio ime po tome što teren na kome je podignut, kada se gleda sa druge obale Drine , ima oblik zvona.

Tačnih podataka o vremenu podizanja starog zvorničkog grada (Đurđevgrada) i njegovim graditeljima, kao što je rečeno, nema. Predpostavlja se da je podignut krajem XIII ili početkom XIV vijeka i da su ga podigli bosanski feudalci. Turci su ga znatno proširili i utvrdili. Poslije okupacije bosne i Hercegovine 1878. godine Austrougarska ga je obnovila i utvrdila kao pogranično mjesto prema Srbiji i njegove zidove prilagodila tadašnjem načinu ratovanja. Imao je važnost borbenog objekta sve do 1918. godine. U periodu između dva rata, do 1934. godine, u Donjem gradu bila je artiljerija bivše jugoslovenske vojske, kada je konačno napušten i prepušten zubu vremena. U drugom svjetskom ratu ponovo je dobio određenu ulogu kao utvrđenje okupatora i njegovih saradnika.

Stari zvornički grad (Đurđevgrad) činio je jednu cjelinu iako su se u njemu razlikovala tri djela: Gornji, Srednji i Donji grad. Gornji grad se nalazio na platou brda što ima oblik zvona, odnosno iznad njegovih hridina, Donji pored Drine i puta koji vodi pored nje, a prostor između Donjeg i Gornjeg grada počevši od Starog dvorca (Velika kula) pa dole do litica Donjeg grada je Srednji grad. Početkom vijeka ispod zvorničke tvrđave (van zidina starog grada) formiralo se i podgrađe Podvoznik (današnji Zvornik) koji je najveći uspon u srednjem vijeku (u predturskom periodu) imao u prvoj polovini 15. vijeka. Podgrađe Zvornika bila je tada poznata varoš, sa preko 2000 stanovnika i ubrajao se u gradove srednje veličine u Evropi, koji su prema savremenoj kategorizaciji brojali između 2000 i 10000 stanovnika. U Zvorniku i Visokom su se u prvoj polovini 15. vijeka razvile najjače dubrovačke naseobine (kolonije) na području srednjovekovne Bosne, koje su povoljno uticale na njihovo privredno aktiviranje. Ova dva grada bila su tada i najveći centri trgovine u Bosni. Prvenstveno je Srebrenica i blizina njenog rudnika povoljno uticala na okupljanje Dubrovčana u Zvorniku, prije svega njihovih trgovaca i zanatlija, kojih je najviše u Zvorniku bilo 1425. godine (238). Usponu Zvornika doprinio je i njegov povoljan položajna raskrsnici važnijih puteva za Srbiju, Mađarsku i Bosnu, te je on uistinu postao polazna tačka za trgovinu i važno trgovinsko središte današnjeg Podrinja.

Dubrovačka naseobina u Zvorniku bila je od 1415. do 1432. godine. U ovom periodu podignuta je i franjevačka crkva u Zvorniku (na Fetiji) koja se prvi put pominje u dubrovačkim izvorima 1423. godine, i to je do sada najranija pouzdana vijest o njenom postojanju.

Osvajanjem Despotovine (1459.) isti turski komandanti nastavili su operacije i s lijeve strane drine, u Bosni. Tako su zvorničko i srebreničko područje, kao i Usora, potpali pod tursku vlast, najvjerovatnije, početkom 1460. godine, i biće u sastavu turske carevine više od četiri vijeka (1460-1878). U osvojenim krajevima turci su formirali veće administrativno-političke i vojne jedinice koje su se zvale sandžaci. Na teritoriji nekadašnje bosanske države nakon njenog osvajanja formirali su tri sandžaka: bosanski (1463.), hercegovački (1470.) i zvornički (1480.) godine. Po dolasku u Zvornik, Turci su udarili temelje utvrđenju pored Drine obalskim bedemima i baterijama da zatvore svaki prilaz tim pravcem od vod, to je približno današnja njegova osnova. Istovremeno proširen je i učvršćen Gornji grad u kome je Mehmed II Osvajač po osvajanju Zvornika podigao džamiju, koja je nazvana njegovim imenom. Tu su odmah podignute stambene zgrade za posadu i predstavnike vlasti, jer je oko sultanove džamije nastala i prva stambena četvrt, najstarija mahala u Zvorniku, koju pominju turski popisi, nazvana po imenu navedene džamije. Ona se vremenom proširila i na prostanu zaravan uz kapiju tvrđave. Kada su turci došli u Zvornik, kao što je rečeno, zatekli su razvijeno naselje sa dosta prometnim trgom, koje se nije direktno naslanjalo na tvrđavu, nego se nalazilo znatno niže, tamo gdje su se sastajala dva stara puta – jedan što je išao od pravca Vrhbosne preko današnjih Šekovića i Papraće, pa kroz sadašnje selo Kula Grad, kraj samog Gornjeg grada, i spuštao se prema Drini, gdje je (kod današnje robne kuće i spomenika palim borcima) izlazilo na put što je vodio lijevom obalom Drine prema Savi (naj put je danas rekonstruisan i izgrađena je moderna pješačka staza koja spaja centar grada sa Đurđevgradom). Na ovom širem prostoru kao i na širem prostoru današnje Fetije nalazilo se podgrađe Zvornika (Podzvonik), odnosno hrišćanska varoš, čiji su stanovnici bili, uglavnom, katolici.

Poslije mohačke bitke i propasti Ugarske (1526.) primjetno je stalno pomijeranje katoličkog stanovništva prema sjeveru u područja s jačom katoličkom bazom, tako da je u zvorničkom podgrađu počeo rapidno da opada broj starog stanovništva. Smanjenjem i nestankom katoličkog stanovništva Zvornik su napustili i franjevci, pa je i Crkva svete Marije prestala sa radom (najvjerovatnije 1539. godine). Uporedo s tim u zvorničkoj okolini se nastanjivalo stanovništvo vlaškog porijekla. U turskom periodu Zvornik je značajan zanatski i trgovački centar. Jako je razvijen saobraćaj ladama niz Drinu i skelom preko Drine. Godine 1533. ima nešto više od 580 domaćinstava, bez onih koja su pripadala organima vlasti i vojnom staležu. U Zvorniku je ove godine zabilježeno preko 25 različitih zanata, i to: tabaci (štavljači kože), obućari, sarači, čizmadžije, čurčije, papudžije, nanuldžije, krojači, kapari, klinčari, kalajdžije, svjećari, dunđeri, pekari, halvadžije, baradžije, mesari, potkovači, kovači, samardžije, klesari, berberi, kazandžije i drugi. Zvornik je u ovo vrijeme predstavljao najveće gradsko naselje u istoimenom sandžaku. Interesantno je napomenuti da je i u predturskom i turskom periodu u Zvorniku i okolini bilo jako razvijeno vinogradarstvo i da je grožđe predstavljalo osnovno voće u gradu. Jedan veliki broj zanatlija i trgovaca bavio se i zemljoradnjom. U turskom periou zvornička tvrđava bila je jedna od najvećih i najutvrđenijih srednjovekovnih gradova u Bosni.

Godine 1878. tursku vlast zamijenila je austrougarska. U doba austrougarske vladavine (1878 - 1918) Zvornik je takođe razvijenije mjesto. On je kotarsko (sresko) središte sa razvijenim zanatstvom i trgovinom. Tadašnjem zvorničkom srezu, pored sadašnjeg područja opštine Zvornik, pripada je i područje današnje opštine Kalesija, Sapna, Teočak kao i djelovi sadašnjih opština Ugljevik (Tavna), Lopare (Tobut i Priboj) i Bijeljina (Glavičice). U cilju obezbeđenja koliko-toliko pismenih radnika i predradnika, kao i školovanja djece svojih činovnika, Austrija je u Bosni i Hercegovini otvarala svjetovne osnovne škole po uzoru na evropske. Tako je u Zvorniku 1886. godine došlo do otvaranja narodne (državne) osnovne škole. Izgrađeni su makadamski putevi za Sarajevo, Srebrenicu, Tuzlu i Bijeljinu, koji su dugo godina i poslije drugog svjetskog rata bili u upotrebi. Posebno se prodor Austrije u BiH osjetio u Zvorniku u oblasti arhitekture i građevinarstva. Nasuprot starim upravnim zgradama orijentalnog stila iz turskog perioda uskih prozorčića i malo svjetla, podižu se nove velike građevine koje su svojom monumentalnošću trebale da predstave novi režim i istaknu njegovu snagu. Sadašnja zgrada Skupštine opštine, Biblioteka i muzejska zbirka (Oficirski dom tj. Kasina), vojna bolnica na Fetiji (koja se više ne koristi), žandarmerijska stanica, bivša zgrada osnovne škole u Beksuji, pošta (sada poslovne prostorije „Bobar banke“ u centru grada), samo su neki od većih objekata podignutih u Zvorniku za vrijeme Austrougraske.

Iz popisa stanovništva iz 1910. godine vidi se da je grad Zvornik te godine imao 732 kuće i 3688 stanovnika. Za vrijeme austrougarske vladavine od kulturno-prosvjetnih i sportskih ustanova i organizacija bile su u Zvorniku dvije osnovne škole (srpska i državna/narodna), Sokolsko društvo „Srpski soko“, Srpska narodna čitaonica, medresa i ruždija (viši stupanj muslimanskih vjerskih škola), kao i nekoliko mekteba za osnovnu vjersku pouku muslimanske djece.

Početkom ovog vijeka u Zvorniku je postojala i pozorišna amaterska grapa, koja je priređivala kraće dramske prikaze, uglavnom jednočinke i dramatizovane narodne pjesme. Za vrijeme austrougarske u Zvorniku su osnovana kulturno-prosvjetna društva „Prosvjeta“, „Gajret“ i „Napredak“.

Za vrijeme Kraljevine Jugoslavije (1918 - 1941) Zvornik je središte sreza, koji se prostirao u granicama gotovo neizmjenjenim iz vremena austrougarske vladavine. Od 1929. pripadao je Drinskoj banovini sa sjedištem u Sarajevu. Stalno se nalazio u sastavu okruga tuzlanskog, odnosno tuzlanske oblasti. Imao je deset opština. Većina stanovnika u Srezu bavila se zemljoradnjom, stočarstvom i voćarstvom. Radnika je bilo vrlo malo. Oni su radili, uglavnom, kao najamna radna snaga na različitim radovima u Zvorniku, bavili se splavarenjem ili povremeno sječom šume i radom u kamenolomima. U samom gradu po klasnom sastavu pored zanatlija i trgovaca bilo je i nešto službenika i zemljoradnika koji su posjedovali veće površine zemlje i izdavali je pod najam ili je obrađivali uz najamnu radnu snagu. Kako je za vrijeme stare Jugoslavije glavno zanimanje stanovništva u srezu bilo zemljoradnja, većina zanata u gradu je bila vezana za poljoprivredu, pa su dominirali zanati kao što su kovački, kolarski, potkivački, obućarski, opančarski, pekarski, čurčijski, abadžijski, terzijskki, kazandžijski, kujundžijski, mesarski, poslastičarski.

Godine 1940. bilo je u zvorničkom srezu 180 zanatskih radnji u kojima je radilo 336 zanatlija.

Zvornik je i u ovom periodu veoma značajno trgovačko mjesto. Većina zanatskih itrgovačkih radnji (dućana) bile su na starinski način uređene, ali je bilo i nekoliko radnji koje su bile uređene po evropskom stilu. Saobraćaj i prenos robe obavljao se, uglavnom, konjskom zapregom, nešto kasnije i motornim vozilima, a sa bližom okolinom poznatim bosanskim konjićima (samaricama). Bila je veoma razvijena i trgovina drvnom građom i mršavim svinjama. Lađama, „zvornikušama“ izvozila se niz Drinu drvena građa, koža, šljive, jabuke, orasi, a samaricama u pasivne susjedne srezove kukuruz. Poznati su bili zvornički vašari – prvi na Ilindan (2. avgusta) i drugi na Petkovaču (27. oktobra).

Zvornik je, kao u ranijim periodima, raskrsnica državnih puteva za Bijeljinu, Tuzlu, Srebrenicu, Sarajevo, a preko mosta na Drini (podignut 1929.) za Šabac, Valjevo-Beograd i za Užice. Iz Zvornika je polazilo pet autobuskih linija. Imao je pet konačišta (hanova) i jedan hotel („Beograd„). Nije imao ni jedan industrijski objekat, čak ni mlin ili strugaru. Do 1934. godine u Zvorniku je bio i vojni garnizon bivše jugoslovenske vojske, koji je bio smješten u napuštenim objektima austrougarske vojske.

Prema popisu iz 1931. godine u srezu zvorničkom bilo je 47.326 stanovnika. Grad Zvornik je imao tada 3.487 stanovnika.

Pred početak II svjetskog rata u gradu je bio gotovo isti broj stanovnika kao 1931.godine (oko 3500). Zvornik je tada imao električno osvjetljenje, poštu, telefon, telegraf, finansijsku upravu, bolnicu, sreski kao i šerijatski sud, medresu, pravoslavnu crkvu, šest džamija i sinagogu. Na području sreza Zvornik radilo je tada 11 narodnih osnovnih škola, Građanska škola trgovačkog smjera (radi od 1920. godine), Muška zanatska (šegrtska) škola i Ženska stručna škola. Od javnih građanskih objekata između dva svjetska rata podignuti su u gradu željezni most na Drini i bolnica na Fetiji.

Osnovne škole, pored škole u gradu, radile su se još u Kozluku, Tršiću, Skočiću, Branjevu, Šepku, Drinjači, Liješnju i Rastošnici.

Evidentirano je da Zvornik 1936. godine imao dvije biblioteke – biblioteku Sokolskog društva „Soko“ sa 508 kniga i biblioteku Narodne čitaonice „Sloga“ sa 170 knjiga, dok je na području sreza radilo tada još 6 knjižnica u selima. U srezu Zvornik tada je postojalo 12 raznih društvenih organizacija, od kojih su najmasovnije bile: Sokolsko društvo „Soko“, Odbor Crvenog krsta, Udruženje dobrovoljaca i Lovačko udruženje. Zna se da su u gradu u ovo vrijeme postojala i dva fudbalska kluba – „Zmaj od Noćaja“ i „Sloga“.

Od zdravstvenih ustanova u srezu zvorničkom u godinama nakon stvaranja Kraljevine SHS postojala je u Zvorniku samo jedna ambulanta, jedna apoteka, jedan sreski ljekar i apotekar.

Politički život na području sreza između dva rata bio je vrlo intenzivan. Na teritoriji sreza djelovale su one političke građanske stranke koje su imale uticaja u najvećem djelu zemlje. Do 1929. godine bile su to Radikalna i Demokratska stranka, Jugoslovenska muslimanska organizacija i Savez zemljoradnika. Najviše glasova na svim izborima imali su kandidati Radikalne stranke i JMO. U periodu od 1936. do 1941. godine u srezu je najveći uticaj imala Jugoslovenska radikalna zajednica (JRZ) koju su sačinjavali pripadnici Narodne radikalne stranke, Slovenačke ljudske stranke i JMO.

U periodu između dva svjetska rata gradonačelnici zvorničke opštine bili su: Đorđo Vidaković, Hakija Krdžalić, Džemal-efendija Hulusić i Stanko Nikolić. Stanko Nikolić je funkciju gradonačelnika obavljao od 1933. do 1941. godine. U aprilskom ratu 1941. godine i Zvornik je bombardovan od njemačke avijacije. Povlačeći se pred Nijemcima iz Beograda, kralj i vlada su tada prošli kroz Zvornik, zadržavaju se u njemu jedan dan, nakon čega je bivša jugoslovenska vojska srušila željezni most na Drini.

Iako je Zvornik u toku većeg dijela rata bio jako neprijateljsko uporište i njegovi prilazi (Stari grad, Mlađevac, Zmajevac i Vratolomac) bili obezbjeđeni rovovima, bodljikavom žicom i drugim utvrdama sa jakim posadama, jedinice Narodnooslobodilačke vojske oslobađale su ga sedam puta. Bataljoni Prve proleterske i Prve i Druge vojvođanske brigade oslobodile su ga prvi put 5. jula 1943. godine.

U borbama za prvo oslobođenje Zvornika poginuo je 71 partizanski borac, a među njima i narodni heroj Filip Kljajić Fićo, komesar Prve proleterske divizije. Zvornik je konačno oslobođen od neprijatelja 19. februara 1945. godine od kada se u gradu i šire formiraju organi narodne vlasti. U toku rata gotovo da se nije odvijao nikakav kulturno-zabavni i sportski život u gradu. Osnovne škole u srezu nisu radile, osim u Zvorniku i Kozluku, i to s prekidima, dok je Građanska škola prestala sa radom još u aprilu 1941. godine.

Po oslobođenju zemlje (1945.), u novoj Jugoslaviji, u Zvorniku je opet sjedište zvorničkog sreza, čija je teritorija ostala, uglavnom, u istim granicama koje je imao ovaj srez za vrijeme Austrogarske i Kraljevine Jugoslavije. Već u martu 1945. godine formiran je Narodni odbor sreza Zvornik. Njegov prvi predsjednik bio je Veljko Andrić. Na teritoriji sreza formirano je tada 16 mjesnih narodnih odbora: Zvornik, Roćević, Pilica, Čelopek, Kozluk, Grbavci, Sapna, Petkovci, Snagovo, Drinjača, Kamenica, Caparde, Osmaci, Memići, Kalesija i Međaš. Prvi predsjednik MNO Zvornik bio je Nikola Manojlović, a sekretar Drago Blagojević. Prema popisu stanovništva 1953. zvornički srez je imao 53.539, a grad (sa Divičom) 5.197 stanovnika.

Uvođenjem novog komunalnog sistema u ljeto 1955. godine dolazi do proširenja zvorničkog sreza. Ukinuti su tada srebrenički i vlasenički srez i pripojeni zvorničkom, tako da je područje novog zvorničkog sreza u periodu od 1955. do 1958. godine obuhvatalo teritoriju sadašnjih opština Vlasenica, Šekovići, Han-Pijesak, Srebrenica, Bratunac, Kalesija, Osmaci, Sapna i Zvornik. Predsjednik sreskog narodnog odbora Zvornik u ovom periodu bio je Nikola Andrić. U ljeto 1958. godine ugašen je zvornički srez i priključen tuzlanskom, koji je obuhvatao cijelo područje sjeveroistočne Bosne. 1962. godine u administrativnom smislu je formirano sadašnje područje opštine Zvornik, čija površina iznosi 500 km 2.

Kao što je ranije rečeno stanovništvo na selu u zvorničkom srezu u predratnom periodu bavilo se zemljoradnjom, a u gradu, uglavnom, trgovinom, zanatstvom i ugostiteljstvom, pa su ove djelatnosti zauzimale najvažnije mjesto u privredi ovog sreza. Razumljivo je bilo što su i u poslijeratnom periodu, u izmjenjenim društveno-političkim uslovima, sve do šezdesetih godina, ove privredne grane predstavljale osnovu zvorničke privrede, jer na području opštine u ovo vrijeme nije bilo industrijskih kapaciteta. Tek 1956. godine formirano je preduzeće za proizvodnju građevinskih materijala „Novi izvor“, koje je proizvodilo crijep, ciglu, betonske elemente, mermerne blokove, kamen krečnjak, kvarcni pijesak, kamen tucanik, kalcijum karbonat, serpentin i druge proizvode koji su plasirani na domaćem i stranom tržištu.

Poznato je da su u Zvorniku 1956. godine iz oblasti privrede djelovala ova preduzeća: Stolarsko „Mladost“, ugostiteljsko „Majevica, prehrambeno „Žitopromet“, za proizvodnju građevinskog materijala „Novi izvor“, autotransportno „Autotransport“, za eksploataciju šuma „Jelica“, građevinsko „Graditelj“, krojačko „Ukus“, zatim trgovačka preduzeća „Zadružni magazin“, Poslovni savez „Duvan“, „Prvi maj“, „Uzor“ i „Tehnometal“, te Obućarska i Brijačka zadruga.

Na području sadašnje opštine Zvornik u ovoj godini postojalo je i sedamzvornik1 zemljoradničkih zadruga: u Zvorniku, Grbavcima, Roćeviću, Kozluku, Pilici, Šetićima i Drinjači. One su se, pored poljoprivredom bavile i trgovinom. U sastavu preduzeća „Novi izvor“, osnovanog 1956. godine, izgrađena je 1957. godine u Karakaju moderna ciglana sa sušnim prostorom. Podizanjem ove ciglane nikao je i prvi indistrijski dimnjak na području opštine Zvornik. Drugi industrijski objekat u Opštini je Fabrika šperploče, čija je izgradnja počela 1960. a završena 1962. godine kada je pustena u probnu proizvodnju. Fabrika je locirana takođe, u Karakaju u neposrednoj blizini Ciglane tako da je počela koncentracija industrije na jednom mjestu, van grada. Fabrika šperploče proizvodila je parket, šperploču, furnir, ambalažu, bačve i savijene dijelove namještaja. Izgradnjom ova dva privredna objekta počeo je proces industrijalizacije u Opštini, od kada su i ulaganja u ovu privrednu oblast znatno veća u odnosu na ranije periode. 70-ih i 80-ih nastaje dinamičniji razvoj zvorničke privrede, tako da su u ovom periodu ostvarene veoma visoke prosječne stope godišnjeg rasta društvenog proizvoda, što je zvorničku opštinu izvelo iz kruga nerazvijenih. Najznačajniji privredni kapaciteti podignuti u ovom periodu ili nastali od nekadašnjih zanatskih preduzeća i zadruga su: Fabrika obuće „Standard“, Fabrika odijela „Alhos“, Vezionica, RO „Novi izvor“, fabrika gumenih proizvoda „Fagum“, transportno preduzeće „Drina-trans“, preduzeća iz oblasti drvne industrije: Fabrika šperploča, „Furniri“, „Bratstvo“ i „Energoremont“; RO za metalsko montažne i instalaterske radove „Univerzal“, Građevinsko preduzeće „Inženjering“ ; RO iz oblasti poljoprivrede i trgovine „Agroprom“, Fabrika mineralne vode i sokova „Vitinka“ Kozluk, Fabrika glinice „Birač“ (kapaciteta 600.000 tona, među najvećim u Evropi, zapošljava oko 2500 radnika) itd. Većina privrednih subjekata organizaciono je vezana za velike sisteme kao što su Energoinvest, Šipad, UPI i dr. Prema podacima uprave prihoda SO Zvornik u 1990. godini radile su 544 privatne radnje od kojih je 88 ugostiteljskih i 50 trgovačkih (bez autoprevoznika i taksista kojih je bilo 275). U toku 1946. i 1947. godine Zvornik dobija prve ustanove iz oblasti kulture i prva kulturno-umjetnička društva. U junu 1946. godine otpočela je sa radom Narodna biblioteka, jula 1947. godine bioskop „Drina“ a 1947. godine osnovano je KUD „Svetozar Vuković - Žarko“ u Zvorniku i KPD „Bratstvo i jedinstvo“ u Kozluku. Deset godina poslije rata (1955) u Zvorniku je počeo izlaziti „Glas sa Drine“, kao organ SSRN tadašnjeg sreza Zvornik, a ugasio se krajem 1958. godine, da bi ponovo počeo izlaziti 1969. godine kao glasilo SSRN zvorničke opštine. U okviru priprema za Prvi bosanskohercegovački sabor kulture u Zvorniku je 18. marta 1974. godine pokrenut list mladih za društvena pitanja, kulturu i umjetnost „Sazvorja“. Godine 1960. osnovan je i Narodni univerzitet, kao ustanova za kulturno-obrazovno prosvjećivanje. Odmah poslije rata aktiviran je rad zvorničke bolnice, a nešto kasnije i apoteke u gradu. U avgustu 1945. godine osnovan je Fudbalski klub „Drina“, a iste godine, samo nešto kasnije, i Fiskulturno društvo „Drina“, koje je u svom sastavu, pored fudbalske imalo odbojkašku i šah sekciju. Osnovno obrazovanje se odvijalo u devet osmorazrednih osnovnih škola i jednoj specijalnoj osnovnoj školi i 28 područnih četverorazrednih škola sa preko 12000 učenika i 400 nastavnika. U usmjerenom obrazovanju djelovali su Srednjoškolski i Tehnički školski centar. Zvornik u tom periodu ima i Školu za osnovno muzičko obrazovanje (radi od 1957. godine), zatim Dječije zabavište (od 1964.), Dom za socijalno nezbrinutu djecu u Vitiničkom Kiseljaku (radi od 1977.) i Centar za socijani rad.

Godine 1981. opština Zvornik imala je 73.845 stanovnika. Sam grad imao je te godine 12.147 žitelja.

Zvanični sajt opštine Zvornik

zvornik1901dn9 nekad zvornik19023456134bf 
 zvornik sl5sad  Zvornik

zvornik1 golub1902zvornik2 golub1902

"Golub" 1902.