Sarajevska regija , Romanija i Podrinje - Višegrad

Indeks članaka

Grb Visegrada

Višegrad je grad i sjedište istoimene opštine koji se nalazi u kotlini rijeke Drine, na istoku Republike Srpske, BiH.

Opština leži na obalama rijeka Drine i Rzava, i akumulacionog jezera hidroelektrane Višegrad i Bajina Bašta. U centru grada se nalazi ušće rječice Rzav u Drinu. Površina opštine je 448 km² i ima oko 12.000 stanovnika, ili 26 st/km². Prosječna nadmorska visina je 303 m.

Povezan je putnom komunikacijom preko Užica sa Beogradom, preko Rogatice sa zapadnim dijelovima Republike Srpske a preko Foče sa Jadranskim morem. Posle izgradnje uzane željezničke pruge 1906. godine u Višegradu se počinje razvijati drvna i hemijska industrija, savremeno zanatstvo i trgovina. Rijeke Drina, Lim,Rzav, kao i dva akumulaciona jezera duga 88 km, okolne planine Panos, Sjemeć, Stolac, bogate šumom i velikim zelenim površinama, prirodnim ljepotama i divljači čine osnovu za razvoj planinarstva, lova i ribolova, sportova na vodi i dr. Poznata je Višegradska banja sa bogatim izvorom radioaktivne termalne vode kojom se liječe reumatska, neurološka, ginekološka, oroptedska i druga oboljenja.

Višegrad je poznat po starom kamenom mostu sagrađenom 1571. godine, na 11 lukova, poznatijeg svima kao “Na Drini ćuprija”, zatim po srednjovjekovnom gradu i srpskom pravoslavnom manastiru "Blagoveštenje" u Dobrunu. Komitet za svetsku baštinu pri UNESKO 29. juna 2007. uvrstio je u listu svetske baštine most u Višegradu.

O višegradskom starom gradu, koji se nalazi na brdu iznad Višegrada, u istoriji poznatijem kao Pavlovina, danas se gotovo ništa ne zna u istoriji. Pretpostavlja se da je tu bilo neko omanje naselje, a grad je mogao pripadati nekoj domaćoj vlastelinskoj porodici, koja je obitavala u svome gradu Borču iznad Mesića i imala je još nekoliko grdaova u okolini. Podno staroga grada na nepristupačnim stijenama iznad Drine nalaze se ruševine jedne kule, koja je imala ulogu osmatračnice na Drini i sa nje se motrilo na svakoga ko se primicao gradu. Kula je, kako se po tragovima moglo razabrati, nekada sa donjim gradom bila povezana širokim usječenim hodnikom. Kula se naziva u narodu „kulom Kraljevića Marka“. Ispod kule ima nekoliko udubljenja u stijenama, koje se nazivaju „Markovim sjedalom“ i „Markovim stopama“. Po narodnoj priči, jednom je Kraljević Marko na svome Šarcu preskočio čitavu Drinu i tako sa Butkovih stijena, koje su na drugoj strani Drine stigao srećno u svoju tvrdu kulu. Nekada je ova kula bila prokopana sve do Drine. Za vrijeme Turaka u njoj je bila tamnica pa se ova kula naziva još i Tamnica, a po dolazku Austro-Ugarske unutrašnjost kule je zatrpana kamenjem, da se u njoj ne bi skrivali hajduci i srpski odmetnici. Stari grad u Višegradu pripada uobičajenom stilu gradova srednjovjekovnog vremena, koje su u našim krajevima podizali razni domaći velikaši.

Višegrad pod osmanlijama u vilajetu Bosna

Kada je veliki vezir podno staroga grada podigao višegradsku varoš i uveo u život čitav niz dobrotvornih zadužbina, izgleda da je baš u to vrijeme ustanovio i šeriatsko-upravnu vlast ili višegradski kadiluk, a za upravnika je varoši postavio muteveliju svojih vakufskih dobara. Po turskom putopiscu Evliji Čelebiji saznaje se, da je 1574. godine višegradski kadija bi nekakav Abdul Halim efendija, kojega je oko 1580. godine u mjesecu ramazanu ubio neki spahija iz okoline.

U to vrijeme Višegrad je bio osloboćen plaćanja carskih dažbina, pa se može pretpostaviti da je u varoši vladalo znatno blagostanje. Tada je u varoši postojala „narodna prehrana“ ili „vakufski imaret“, koji je u svojim konacima ukazivao svakome gostoprimstvo i hranio gradsku sirotinju. Docnije kada je pao Budim 1676. godine, vakufski imaret prestao je da dijeli milostinju, i tada je zavladala velika glad u narodu.

Za vrijeme Turaka Drini, a samim tim i Višegradu je pridavana velika važnost zbog njenog strateškog položaja, koja je uvećana time da je u Višegradu bio jedini most u okolini. Geografski položaj Višegrada gravitirao je krajevima u kojima se vodio narodni ustanički pokret protiv Turaka.

Ustanici su često upadali u turske kasabe, odvodili turske glavare i obično u noći potpaljivalji kuće po čaršijama i mahalama. Turci su bili svjesni ove opasnosti i pokretali su čitave osvetničke pohode na ustanička sela, a po kasabama podizali bedeme za odbranu.

Najburniji događaji desili su se pred ustanak 1804. godine u kojem su ovi krajevi bili poprište krvavih događaja.

Godine 1807. poslano je 110 pandura da čuvaju Višegrad i veliku ćupriju od srpskih ustanika. Iste godine, kada se pokazalo da bosanska raja potajno pomaže srpske ustanike, stigao je iz Carigrada ferman po kome se od raje imalo sve oružje pokupiti i prodati, jer raja ima „zlu namjeru“.

Za vrijeme ustanka 1807. godine, srpski ustanici su upali u Višegrad i čitavu varoš zapalili i sa sobom u Srbiju odnijeli oko 67 tovara olova. Kao uspomena na ove događaje ostao je u Kosovu polju kod Višegrada naziv mjesta „Krvavac“, a današnje naselje Vučine dobile su ime po nekom Vuku barjaktaru,„mrkom Vuku od Vučina“, koji je ovuda bježao od Turaka.

Ostalo je zapisano da je Stevanom Knićaninom koji je 1848. godine borio protiv Mađara, bio i neki pop Živko iz Vardišta sa dobrovoljcima iz ovoga kraja, a da su u ustanku 1875. godine učestvovali i dobrovoljci sa protom Jevtom Đurovićem i popom Nikolom iz Višegrada, popom Zarijem iz Štrbaca.

Turci su pokušavali da buntovničke narodne mase drže u pokornosti i zavedu makar malo prividnog mira, ali u tome izgleda, nisu uspijevali i pogotvo i zato što su bili zabavljeni kritičnim položajem svoje političke situacije u Evropi.

Višegrad dobija prvu Srpsku skolu u ovom mjestu 1865. godine. Inicijativu za njeno otvaranje dali su rodoljubivi sveštenici među kojima ponajviše pop Jevto Đurović iz Trnavaca. Oduševeljen oslobodilačkim planovima kneza Mihaila, Višegradski Srbi su se krajem marta 1865. godine obratili za pomoć vladi u Beogradu, a ova im je odmah poslala 50 dukata kao pomoć za zidanje školske zgrade. Nastava je počela iste godine u jednoj privremenoj prostoriji. Ministarstvo prosvete iz Beograda poslalo je u školu u Višegrad čitiri paketa udžbenika. Nova školska zgrada završena je krajem ljeta 1867. godine.

Višegrad pod Austrougarskom

Međunarodni politički događaji prisili su Tursku da provinciju BiH preda u ruke Austrougarskoj. Okupacija provincije BiH izvedena je 1878. godine i kretala se sa sjevera, a onda nakon zauzeća Sarajeva, invazija je pošla na istok dolinom rijeke Drine. Rogatica je zauzeta 22. septembra, Goražde 3. oktobra, a Višegrad 4. oktobra. U zauzimanju ovih gradova, Austrugarska nije naišla ni na kakav otpor, iako je u velikom broju mjesta provincije BiH pružan žestok otpor.

Srpske trupe zauzele su Višegrad 14. septembra 1914. godine.

Znamenitosti

Od mosta počinje i višegradska „čaršija“ smještena najvećim djelom na desnoj obali.

Čaršija je jednim djelom u ravnici, a jednim u obroncima brijegova. Odmah poslije glavnog dijela čaršije nalazi se ušće rječice Rzav i Drine. Tu je i „sportski centar“ i restoran “Ušće” koji se nalaze u trouglu, koji prave ove dvije rijeke na mjestu gdje se spajaju. Zbog ovog ušća, Višegrad je poznat i kao „čaršija na vodi“.

U trouglu između desne obale Drine i lijeve obale Rzava nalazi se glavni dio čaršije. U ravnom prostoru od ćuprije do usća Rzava, nalaze se: Trg oslobođenja, hotel „Višegrad“, Robna kuća „Višegrađanka“, stara zgrada Gimnazije, Vatrogasni dom, zgrada Skupštine opštine, hotel „Panos“, Pošta, Privredna banka, Služba društvenog knjigovodstva, Opštinski sud, Apoteka, Srednjoškolski centar, Salon namještaja, Sportski centar „Ušće“, jedna džamija, desetak stambeno-poslovnih višespratnica, stotinjak privatnih stambenih zgrada, te brojni društveni i privatni poslovni prostori.

Na desnoj obali Rzava, preko puta sportskog centra, nalazi se Nova mahala, dio grada novijeg porijekla. Ovaj dio grada je zasnovan poslije drugog svijetskog rata. Tu je izgrađeno desetak višespratnica, dvije osnovne škole, Dom kulture i preko 300 stambenih zgrada. Preko rzavskog mosta na desnu stranu bile je stanica milicije, a nešto nize na desno bila je pijaca srijedom. Odmah iza Nove mahale su naselja Kosovo Polje, Vučine, Glavica, Garče i Kalata.

Poznato Bikavac brdo se nalazi iznad desne strane grada, nekih 300 m visine od centra. Ispod njega se nalazi fudbalski stadion FK „Drine“.

U Garči je 1987. godine izgrađen novi armirano-betonski most na Drini za saobraćaj, kako bi se rasteretila stara ćuprija. Od Nove Mahale, nizvodno desnom obalom Drine vodi put za Župu, široku kotlinu koja je i najplodniji dio Višegrada. Ova kotlina se stepenasto uzdiže do brda Gostilja, Janjac, Dikava i Stolac koja čine granicu između Bosne i Srbije. Ova granica je utvrđena još 1343. godine i ostala nepromjenjena. Župa je bogata raznim vrstama voća a najviše ima šljiva požegača od kojih se pravila poznata rakija „Višegrađanka“.

Idući uzvodno Drinom, desnom stranom odmah od Gimnazije su stambene zgrade. Zatim bi se prošlo jedno brdo gdje je bio prije kamenolom i negdje iznad polovine brda bi bila okrugla kula legendarnog heroja Alije Đerzeleza (po Bošnjačkom predanju) ili Kraljevića Maraka (po srpskom predanju). Zatim bi se došlo do velike pilane i fabrike namještaja u Dušču, nekih 2 km. Kad se prođe Dušče, oko 1 km na lijevo bi se išlo u kasarnu bivše JNA Zamnica, a put na desno bi vodio za sela Drinsko, Šip itd. Ispod Drinska je nova višegradska hidroelektrana na Drini.

Uzvodno lijevom obalom Drine bi se došlo do sela Nezuci, Holijaci, Orahovci, Brodar, Međeđa itd. Novim asfaltnim putem prema Međeđi i Ustiprači, lijevo Goraždu i Foči, a desno Rogatici i Sarajevu.
Vikipedija

Ćuprija na Drini

Na drini cuprijaVišegradska ćuprija na Drini je zadužbina velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića .On je jedan od velikih osmanskih vojskovođa porijeklom iz Bosne. Rodio se u selu Sokolovići pored Rudog 1505. ili 1506. , kao dijete pravoslavnih roditelja. U to vrijeme postojao je običaj poznat kao Divširma, odnosno „Danak u krvi”. Srpska djeca su na silu otimana i odvođena u Tursku gdje su prevođena u islam i školovana u njihovim vojnim školama gdje su postajali Janjičari, elitni vojnici turskog carstva. Tako je iz okoline Višegrada kao dijete odveden i Bajica Sokolović i dobija ime Mehmed. On će kasnije, zahvaljujući svojoj sposobnosti, postati oficir osmanske vojske, a na vrhuncu svoje moći postaje veliki vezir, odnosno premijer države po današnjim standardima. Na vrhuncu svoje moći naređuje da se u Višegradu na Drini sagradi most kome ravna nema.Most je izgrađen u periodu od 1571. do 1577. godine, a gradio ga je tada najčuveniji turski arhitekta Kodža Mimar Sinan. Izgrađen je u istočnjačkom stilu i predstavlja remek dijelo tadašnjeg graditeljstva. Ima 11 lukova sa blagim usponom prema sredini i silaznom rampom na lijevoj obali. Iznad lukova čitavom dužinom mosta proteže se profilisani vijenac iznad koga je ograda mosta. Ukupna dužina iznosi 179,5 m, visina nad normalnim vodostajem rijeke 15,40 m , a širina mosta 6,30 metara. Most je građen od kamena, sedre, odnosno bigra, koji je dovežen iz Višegradske banje. Iznad šestog stuba nalaze se sa obe strane proširenja. Na prilaznoj rampi lijeve obale nalaze se tri otvora završena prolomljenim lukovima. Na sredini mosta je izgrađena sofa koja je predviđena za odmor prolaznika, a preko puta sofe je ugrađen kameni portal.

Na sredini mosta se nekada nalazila kućica sa drvenom kapijom i mostovskom stražom, pa je zbog toga ovaj dio mosta nazvan kapija. Ovdje se nalaze i dvije ploče od bijelog mramora sa stihovima pjesnika Nihadija na arapskom pismu, koji govore o graditelju i godini izgradnje.

Stariji, gornji natpis je ispisan 1571/1572. godine:

„Na Drini u Bosni sagradio je veličanstven most

i razapeo red svodova na toj rijeci,

na toj vodi dubokoj i hučnoj.

prethodnici njegovi ne mogaše ništa slično sagraditi,

po naređenju božijem učini to veliki paša,

da bi se njegovo ime spominjalo s poštovanjem i blagodarnošću

i sagradi most da mu na svijetu nema ravna...“

Zapis iz 1577. godine kaže sljedeće:

Preuzvišeni dobrotvor Mehmed-paša, koji je trojici vladara odano bio veliki vezir, učini najveću divnu zadužbinu, neka mu je Bog u dobro upiše. U čistoj nakani sagradi svojim milosnim pogledom golem most preko rijeke Drine. Izrada mu je bila tako lijepa, da onaj ko ga vidi, misli da je jedno zrno bisera u vodi, a nebeski svod da mu je školjka!.

U svom vijekovnom postojanju most je pretrpio mnogo nedaća. Prvo zabilježeno oštećenje mosta bilo je rušenje jednog svoda u srednjem vijeku. Most je doživio jednu popravku 1873. godine, a 1896. godine velika poplava je uništila veći dio Višegrada, ali je ćuprija ostala skoro neoštećena, iako je Drina dostigla rekordnih 14,6 m dubine. Jedino je stradala kamena ograda mosta. Godine 1914. su srušena dva stuba i svodovi koji se na njih oslanjaju, a 1943.godine su miniranjem stradala četiri stuba sa okolnim svodovima. U periodu između dva svjetska rata most je privremeno bio osposobljen za saobraćaj uz pomoć metalne konstrukcije. Detaljna rekonstrukcija mosta izvršena je u periodu od 1949. do 1952. godine. Most je jedan od najznačajnijih nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine, a u junu 2007. godine upisan je u UNESCO listu svjetske kulturne baštine.

Višegrad24

visegrad

 visegrad1
 nekad
 visegrad2  Visegrad3
 sad