Pero Tunguz
(Slivlja, 1840 — Trstenik,1919)
Srpski hajdučki harambaša i jedan od vođa u srpskim ustancima u Hercegovini. Pred kraj života prijavio se kao dobrovoljac u Prvom svjetskom ratu i aktivno učestvovao u proboju Solunskog fronta.
Pero Tunguz je rođen 1840. godine u Slivljima od oca Lazara, trgovca i majke Marije, domaćice, u porodici porijeklom iz Pive. Veoma mlad odlazi u hajduke gdje se brzo ističe hrabrošću pa uskoro zasniva svoju četu.
Pripreme i početak ustanka
Tokom 1874. i u prvom dijelu 1875. zajedno s ostalim hercegovačkim glavarima i hajdučkim harambašama učestvovao je u pripremama ustanka. Sredinom 1875. njegova četa je na Vjetrenom kod Zaloma ubila nevesinjskog kadiju Saliha Кorkuta, a potom i gatačkog barjaktara Ibricu Кovačevića na Hercegovom vrelu u Fojnici. Ovo je razljutilo lokalne muslimane i turske glavare koji su se brutalno osvetili. Porta je da bi smirila nemire u Hercegovinu poslala komisiju koja je nudila ustupke i samoupravu. Zauzvrat su tražili da Nevesinjci protjeraju Pera Tunguza i njegovu četu sa svoje teritorije. Кnjaz Nikola je preporučio Nevesinjcima da prihvate ponuđeno. Pod ovakvim pritiskom Tunguz je obećao da će dobrovoljno povući četu u Donju Hercegovinu, ali se, čim su se njegovi pratioci povukli, predomislio i vratio se na Udrežnje. Istu noć, sa 4. na 5. jul je postavio zasjedu na Ćetnoj poljani u Bišini. Narednog jutra, oko 9 časova, naišao je turski karavan iz Mostara sa zalihama za vojsku u Nevesinju. Hajduci su napali karavan i ubivši nekoliko Turaka zaplijenili njihov tovar. Na povratku ka Udrežnju su se sukobili i sa turskom patrolom koja je išla u susret karavanu. Ovaj događaj se često smatra početkom hercegovačkog ustanaka protiv turske vlasti – Nevesinjske puške.
Austrougarska okupacija i novi ustanak
Nakon što je Austrougarska na Berlinskom kongresu dobila pravo da okupira Bosnu i Hercegovinu, Pero Tunguz se sa većim dijelom svoje čete stavio u njihovu službu kao dio pandurskog korpusa. Nakon što su i mladići iz BiH uključeni u regrutaciju Hercegovci su počeli novi ustanak. Perova buntovna i rodoljubiva priroda nije izdržala pa se priključio ustanku bez obzira na pozive knjaza da Hercegovci miruju. Tunguz se sa svojim pandurima nalazio u stanici u Ulogu koja je prva napadnuta 11. januara 1882. Pomažući ustanicima „iznutra“ uspio je da privoli posadu na predaju. Nakon ovoga se Tunguz aktivno uključio u ustanak i postao jedan od njegovih vođa.
Ovaj ustanak, u kome je ravnopravno učestvovao srpski i muslimanski živalj, je zvanično ugušen 22. aprila 1882, a vođe ustanka su prebjegle u Crnu Goru gdje su pohapšeni i internirani.
Pero Tunguz je tokom čitavog ustanka često predvodio samostalne napade na turske karavane i utvrđenja, rijetko poštujući mišljenja ostalih vođa.
Pozne godine
Ni u poznim godinama nije mirovao pa je, iako je već imao preko 70 godina, kao dobrovoljac otišao u Prvi svjetski rat, preživio povlačenje preko Albanije i na kraju učestvovao u proboju Solunskog fronta. Nakon toga je jedno vrijeme živio u Nikšiću pa u Trsteniku gdje je i umro 1919. Кosti su mu naknadno prenesene u Nevesinje.] Grob Pere Tunguza se nalazi u porti crkve Svetog Vasilija Ostroškog u Ulogu, opština Кalinovik.
Pero Tunguz: od Nevesinjske puške do Solunskog fronta
Piše: Žarko Marković
Godine 1878. Hercegovački ustanak biva završen Berlinskim kongresom na kojem, u novoj raspodjeli svijeta od strane velikih sila, BiH pripada Austrougarskoj. Tunguz i njegova četa stavljaju se u službu novih vlasti, računajući da su uspjeli da istjeraju jednog okupatora, ali veoma brzo shvataju da Beč nije nimalo različit od Istanbula
Početkom ovog mjeseca, tačnije 6. jula u Nevesinju je obilježeno 150 godina od izbijanja Hercegovačkog ustanka, takozvane Nevesinjske puške. Datum koji se uzima za službeni, zvanični početak tog događaja koji pojedini istoričari, ne bez osnova, nazivaju i „trećim srpskim ustankom“ je 9. juli 1875. godine kada je došlo do sukoba grupe srpskih ustanika sa jednom turskom jedinicom u selu Krekovi, nedaleko od Nevesinja. Sukob je trajao kratko i završio je srpskom pobjedom, ali njegov značaj je u tome što je označio početak ustanka koji je u ogromnoj mjeri promijenio ne samo situaciju na području Bosne i Hercegovine, nego je uticao i na geopolitičku kartu Evrope.
Postoje, međutim, i mišljenja dijela istoričara koji tvrde da za početak Hercegovačkog ustanka ne treba uzimati deveti, nego 5. juli iste godine. Oni se referišu na akciju koju je jedna srpska četa preduzela u noći sa 4. na 5. juli u mjestu Ćetna Poljana na planini Bišina. Ujutro, 5. jula, u njihovu zasjedu upao je turski karavan iz Mostara sa zalihama za vojsku u Nevesinju. Srpski hajduci su ubili nekoliko Turaka, zaplijenili njihov tovar, a zatim se sukobili i sa turskom pratnjom koja je ubrzo pristigla. Srpsku četu predvodio je legendarni Pero Tunguz.
Krajem maja u Beogradu je otvorena izložba „Od Nevesinjske puške do Solunskog fronta“ autorke Nataše Gligorić. Gligorićeva je praunuka Pere Tunguza i sekretar Udruženja Nevesinjaca u Beogradu. Tokom proteklih sedmica ova izložba posvećena legendarnom hajduku „prošetala“ je iz Beograda preko istoka Republike Srpske do Trebinja i Perinog Nevesinja.
„Kroz ovu izložbu ispraćeni su najvažniji događaji iz istorije srpskog naroda iz druge polovine 19. i početka 20. veka. Ispratili smo Nevesinjsku pušku, Uloški ustanak, takozvanu drugu Nevesinjsku pušku iz 1882. godine protiv austrougarske okupacione vlasti i Prvi svetski rat, a sve te događaje kroz biografiju harambaše Pera Tunguza, čuvenog junaka“, rekla je tom prilikom Gligorićeva.
Iz njenih riječi, a i samog naziva izložbe jasno je da harambaša Tunguz nije važna ličnost samo Nevesinjske puške, nego i drugih odsudnih bitaka i ratova za slobodu srpskog naroda na ovom području.
Pero Tunguz rođen je 1840. godine u selu Slivlja koje danas pripada opštini Gacko od oca Lazara, trgovca, i majke Marije, domaćice, porijeklom iz Pive u Crnoj Gori. Veoma mlad, već sa dvadesetak godina napušta porodični dom i odmeće se u hajduke gdje osniva četu koja je narednih godina učestvovala u sporadičnim sukobima sa turskim okupatorom. Početkom osme decenije 19. vijeka Tunguz, zajedno sa drugim istaknutim srpskim vođama hercegovačkog kraja, počinje da sprema veliki ustanak početkom jula 1875. godine.
Tokom tri godine ustanka Tunguz će se isticati po „čojstvu i junaštvu“, a njegova četa će nanositi Turcima teške gubitke. Ono po čemu se posebno isticao je da nije trpio autoritete i sujetu drugih vođa, pa je uglavnom djelovao samostalno sa svojom četom. Takav svojeglav bio je mnogo veća opasnost za Turke, nego mnogi drugi „istaknutiji“ srpski junaci.
Godine 1878. Hercegovački ustanak biva završen Berlinskim kongresom na kojem, u novoj raspodjeli svijeta od strane velikih sila, Bosna i Hercegovina pripada Austrougarskoj. Tunguz i njegova četa stavljaju se u službu novih vlasti, računajući da su uspjeli da istjeraju jednog okupatora, ali veoma brzo shvataju da Beč nije nimalo različit od Istanbula. Za razliku od turskog, austrijski okupator bio je samo umiveniji, civilizovaniji, ali ne previše različit od onog koji je četiri-pet vijekova harao njihovom domovinom.
Krajem 1881. i početkom 1882. godine Pero ponovo diže narod na noge u Hercegovini, ovaj put protiv Beča, ali zajedno sa muslimanskim življem. Buna je izbila u mjestu Ulog, pa se još naziva i „uloškom“, a istoričari vole da je nazovu i „drugom Nevesinjskom puškom“. Ta buna trajala je tek nekoliko mjeseci, do kraja aprila kada su austrougarske snage žestoko potukle ustanike na Morinama kod Nevesinja, visoravni koju neki nazivaju „evropskim Tibetom“. Razbacani ustanici bježe u Crnu Goru na sigurno, a tamo završava i Pero Tunguz.
Slijede godine i decenije tihovanja sve do izbijanja Prvog svjetskog rata kada se Pero Tunguz, iako u poodmaklim godinama javlja kao dobrovoljac u kraljevskoj vojsci. Valjalo je ponovo vojevati protiv Austrougara, ali veliki poraz Srbije, nakon prvobitnih pobjeda na Ceru i Kolubari, značio je i egzodus prema Grčkoj i ostrvu Krf. Pero je učestvovao u albanskoj golgoti, a nakon epopeje u Grčkoj učestvovao je i u velikom proboju Solunskog fronta nakon kojeg je Srbija konačno oslobođena od svih okupatora. Život je okončao u Trsteniku 1919. godine. Njegovi potomci bili su poznati i priznati intelektualci u srpskom narodu, a jedna od njih je i pomenuta Nataša Gligorić.
Posmrtni ostaci ovog velikog harambaše su 1966. prenijeti na Morine, odakle Pero Tunguz i danas posmatra svoju Hercegovinu.
P-portal.net